ساعت کوارتز چیست؟
کوارتز رایج‌ترین نوع موتور ساعت در دنیاست. بیشتر ساعتهای عقربه‌ای که می‌بینید، از مدل‌های اقتصادی تا خیلی از ساعتهای برند، کوارتز هستند. اسمش را از کریستال کوارتز گرفته که نقش «زمان‌سنج» را در این ساعتها بازی میکند.
ساعت کوارتز ترکیبی از الکترونیک و مکانیک است: زمان را مدار الکترونیکی و کریستال کوارتز اندازه می‌گیرند و یک موتور بسیار کوچک و چند چرخ‌دنده عقربه‌ها را حرکت می‌دهند.
موتور کوارتز چطور کار میکند؟
- باتری: انرژی کل ساعت را تأمین میکند؛ معمولاً یک باتری سکه‌ای اکسید نقره.
- کریستال کوارتز: قطعه‌ی کوچکی به شکل دیاپازون. وقتی برق به آن می‌رسد، با فرکانس کاملاً ثابت ۳۲٬۷۶۸ هرتز می‌لرزد (این عدد برابر ۲ به توان ۱۵ است و شمردنش برای مدار ساده است).
- مدار الکترونیکی: لرزش‌ها را می‌شمارد و هر ۳۲٬۷۶۸ لرزش، یعنی دقیقاً هر یک ثانیه، یک پالس برق می‌فرستد.
- موتور پله‌ای: با هر پالس یک قدم می‌چرخد و از طریق چرخ‌دنده‌ها عقربه‌ها را جلو می‌برد. برای همین ثانیهشمار ساعت کوارتز ثانیه‌ای یکبار میپرد.
چون لرزش کریستال کوارتز خیلی پایدار است، ساعت کوارتز معمولاً فقط حدود ۱۵ ثانیه در ماه خطا دارد؛ چندین برابر دقیقتر از ساعت مکانیکی.
تاریخچه‌ی کوتاه
اولین ساعت مچی کوارتز دنیا، سیکو آسترون، در دسامبر ۱۹۶۹ در ژاپن عرضه شد. در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ میلادی ساعتهای کوارتز آن‌قدر دقیق و ارزان شدند که بازار ساعتهای مکانیکی را به‌شدت کوچک کردند؛ اتفاقی که به «بحران کوارتز» معروف است. امروز هم کوارتز پرفروش‌ترین نوع موتور ساعت است.
انواع ساعت کوارتز
- کوارتز آنالوگ ساده: سه عقربه (ساعت، دقیقه، ثانیه)، گاهی با نمایش تاریخ یا روز.
- کرنوگراف کوارتز: علاوه بر نمایش زمان، کرنومتر (زمان‌سنج) دارد و با دکمه‌های کنار بدنه کار میکند. معمولاً چند صفحهی کوچک روی صفحهی اصلی دارد.
- کوارتز خورشیدی: صفحهی ساعت نور (خورشید یا لامپ) را به برق تبدیل میکند و در یک باتری قابلشارژ ذخیره میکند؛ مثل فناوری Eco-Drive سیتیزن و Solar سیکو. معمولاً سال‌ها بدون تعویض باتری کار میکند.
- کینتیک: فناوری سیکو؛ مثل ساعت اتوماتیک یک روتور با حرکت دست می‌چرخد، ولی به‌جای کوک فنر، برق تولید میکند و در یک خازن یا باتری قابلشارژ ذخیره میشود.
- آنالوگ-دیجیتال: عقربه و صفحهی نمایش دیجیتال را با هم دارد (مثل بعضی مدل‌های جی‌شاک).
«تک موتور»، «دو موتور» و «سه موتور» یعنی چه؟
در بازار ایران به ساعتها بر اساس تعداد صفحه‌های کوچکی که روی صفحهی اصلی دارند، «تک موتور»، «دو موتور» یا «سه موتور» می‌گویند. این صفحه‌های کوچک، که به آنها ساب‌دایال هم می‌گویند، میتوانند کرنومتر واقعی، نمایش روز هفته، تاریخ، ۲۴ ساعته یا ثانیهشمار جدا باشند.
نکته‌ی مهم این است که «سه موتور» به معنای سه موتور جدا داخل ساعت نیست؛ همهی این‌ها را یک موتور میچرخاند. اگر کرنومتر برایتان مهم است، در مشخصات محصول ببینید آیا ساعت «کرنومتر» دارد یا صفحه‌های کوچک فقط روز و تاریخ را نشان می‌دهند.
چطور بفهمیم ساعتی کوارتز است؟
- ثانیهشمار ثانیه‌ای یکبار، با یک پرش کوچک، جلو می‌رود.
- معمولاً کلمه‌ی Quartz روی صفحه یا پشت ساعت نوشته شده است.
- اگر ساعت روزها روی میز بماند، همچنان کار میکند و نمی‌خوابد.
بعضی کرنوگراف‌های کوارتز عقربه‌ی کرنومتر نرم و پیوسته دارند، ولی ثانیهشمار اصلی‌شان باز هم پرشی است.
همه‌چیز درباره‌ی باتری ساعت کوارتز
- عمر باتری: در بیشتر ساعتهای عقربه‌ای ساده ۲ تا ۳ سال، و در بعضی مدلها تا ۵ سال یا بیشتر. کرنومتر، نور یا امکانات دیگر اگر زیاد استفاده شوند، باتری را زودتر تمام می‌کنند.
- علامت تمام شدن باتری: در خیلی از مدلها وقتی باتری رو به اتمام است، ثانیهشمار به‌جای هر ثانیه، هر ۲ یا ۴ ثانیه یکبار میپرد. این یعنی وقت تعویض باتری است.
- باتری تمام‌شده را زود عوض کنید: باتری تخلیه‌شده اگر مدت طولانی در ساعت بماند ممکن است نشت کند و به موتور آسیب بزند.
- تعویض در جای معتبر: مخصوصاً در ساعتهای ضدآب، بعد از باز کردن درِ پشت باید واشر بررسی شود و درِ پشت درست بسته شود. معمولاً باتری‌های اکسید نقره مثل SR626SW (معروف به ۳۷۷) استفاده می‌شوند. کد باتری را ساعت‌ساز از روی موتور تشخیص می‌دهد.
- ساعت خورشیدی: باتری را عوض نکنید؛ فقط ساعت را جایی بگذارید که نور ببیند. اگر ماهها در کشو بماند ممکن است خالی شود و باید چند ساعت زیر نور قرار بگیرد تا دوباره شارژ شود.
مزایا و معایب ساعت کوارتز
✅ مزایا
- دقت بسیار بالا، حدود چند ثانیه در ماه.
- قیمت مناسب‌تر نسبت به مکانیکی هم‌رده.
- اگر چند روز هم بسته نشود، همچنان کار میکند.
- سبکتر و باریک‌تر، با نگهداری خیلی کم.
- مقاومت بیشتر در برابر ضربه و آهنربا.
⚠️ معایب
- باتری باید هر چند سال عوض شود (به‌جز مدل‌های خورشیدی).
- ثانیهشمار پرشی است، نه نرم.
- ارزش فنی و حسی کمتری برای علاقه‌مندان مکانیک ساعت دارد.
مقایسه‌ی اتوماتیک، کوارتز و دیجیتال
| اتوماتیک | کوارتز | دیجیتال | |
|---|---|---|---|
| منبع انرژی | حرکت مچ دست (بدون باتری) | باتری (یا نور در مدل‌های خورشیدی) | باتری (یا نور در مدل‌های خورشیدی) |
| دقت معمول | حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه در روز | حدود ۱۵ ثانیه در ماه | حدود ۱۵ تا ۳۰ ثانیه در ماه |
| نمایش زمان | عقربه؛ ثانیهشمار نرم و پیوسته | عقربه؛ ثانیهشمار ثانیه‌ای یکبار میپرد | عدد روی صفحهی نمایش |
| نگهداری | سرویس هر ۴ تا ۵ سال | تعویض باتری هر ۲ تا ۳ سال | تعویض باتری هر ۲ تا ۱۰ سال |
| قیمت | معمولاً بالاتر | از اقتصادی تا لوکس | معمولاً اقتصادی |
| مناسب برای | علاقه‌مندان به ساعت، هدیه‌ی ماندگار | استفادهی روزمره، دقت بالا و بی‌دردسر | ورزش، سفر و کار؛ امکانات زیاد |
نکات نگهداری ساعت کوارتز
- اگر مدت طولانی ساعت را نمی‌بندید، می‌توانید تاج را بیرون بکشید تا عقربه‌ها بایستند و باتری کمتر مصرف شود. در ساعتهای ضدآب حتماً قبل از تماس با آب تاج را برگردانید و ببندید.
- طبق درجه‌ی ضدآب ساعت عمل کنید و ساعت را به حمام داغ و سونا نبرید.
- زیر آب دکمه‌ها و تاج را فشار ندهید و نچرخانید، مگر سازنده اجازه داده باشد.
- بند و بدنه را گاهی با پارچه‌ی نرم و کمی نم تمیز کنید؛ بعد از آب دریا یا عرق زیاد با آب شیرین بشویید.
- هر بار که باتری عوض میشود، بررسی واشرها را هم از ساعت‌ساز بخواهید.
پرسش‌های رایج درباره‌ی ساعت کوارتز
باتری ساعت کوارتز چند وقت یکبار باید عوض شود؟
در بیشتر ساعتها هر ۲ تا ۳ سال. در بعضی مدلها تا ۵ سال یا بیشتر هم دوام میآورد. ساعتهای خورشیدی تقریباً هیچوقت نیاز به تعویض باتری ندارند.
چرا ثانیهشمار ساعتم هر چند ثانیه یکبار میپرد؟
در خیلی از ساعتهای کوارتز این علامت ضعیف شدن باتری است. هر چه زودتر باتری را عوض کنید.
ساعت کوارتز بهتر است یا اتوماتیک؟
کوارتز دقیقتر، سبکتر، ارزانتر و بیدردسرتر است. اتوماتیک بدون باتری کار میکند و ارزش مکانیکی و حس خاصتری دارد. انتخاب به سلیقه و نحوهی استفادهی شما بستگی دارد.
ارزانتر بودن کوارتز یعنی کیفیتش پایینتر است؟
خیر. بسیاری از برندهای معتبر سوئیسی و ژاپنی ساعتهای کوارتز باکیفیت و گرانقیمت میسازند. قیمت پایینتر بهخاطر ساخت سادهتر موتور است، نه کیفیت پایینتر.
ساعت سه موتور یعنی سه موتور جدا دارد؟
خیر. «سه موتور» در بازار ایران یعنی ساعت سه صفحهی کوچک روی صفحهی اصلی دارد. همهی آنها را یک موتور میچرخاند و میتوانند کرنومتر یا روز و تاریخ را نشان دهند.
ساعت خورشیدی در شب یا زمستان هم کار میکند؟
بله. انرژی در باتری قابلشارژ ذخیره میشود و یک شارژ کامل معمولاً ماهها ساعت را روشن نگه میدارد. نور معمولی اتاق هم به شارژ کمک میکند.
ساعتهای کوارتز دات واچ
همهی ساعتهای کوارتز ←
